سخن مر سرى را كند تاجدار * سرى را كند هم سخن تاج دار نسف ( - نخشب ) يكى از شهرهاى آباد و پرجمعيت ماوراءالنهر و در جادهء بخارا به بلخ به مسافت چهار روز راه از بخارا و هشت روزه از بلخ ، واقع بوده است . از نسف علماى بزرگى در فنون مختلف برخاسته‌اند كه به نسفى مشهور گرديده‌اند . درباره اين شهر در كتاب ، اللباب فى تهذيب الانساب چنين آمده است : هى من بلاد ماوراءالنهر و يقال لها نخشب و خرج منها جماعة من العلماء فى كل فن . « 1 » ابن حوقل در موقعيت جغرافيائى آن گويد كه : اين شهر در راه بخارا به بلخ در جلگه واقع شده است و از كوههاى واقع در نزديكى كش دو منزل فاصله دارد و فاصلهء اين شهر تا جيحون بيابان است و كوهى در آن ديده نمىشود نسف تنها يك نهر دارد كه از فراهم آمدن آبهاى كش به وجود مىآيد و در وسط شهر جارى است و پس از گذشتن از شهر در زمين خالى از گياه به شتاب جريان مىكند دارالاماره و مسجد جامع در ناحيهء غوبذين ، و مصلى در ناحيهء دروازهء نجاريه در اندرون دروازه واقع است . همهء بازارها در ربض ميان دارالاماره و مسجد جامع گرد آمده است . « 2 » مذهب مؤلف از اين كه مؤلّف پيرو مذهب سنّت و جماعت است ، شكى نيست زيرا او در سورهء آل عمران ، آيهء 17 گويد : شكيبايانند و محمد مصطفى صلى اللّه عليه و آله و سلّم سر ايشان ، و راستانند و ابو بكر صدّيق سرور ايشان ، و بر حق ايستندگانند و عمر فاروق مهتر ايشان ، و هزينه‌كنندگانند و عثمان ذو النّورين بهتر ايشان ، و آمرزش خواهندگان سحرگاهانند و على مرتضى برتر ايشان ، در ترجمهء الصَّابِرِينَ وَ الصَّادِقِينَ وَ الْقانِتِينَ وَ الْمُنْفِقِينَ وَ الْمُسْتَغْفِرِينَ بِالْأَسْحارِ . امّا او پيرو كدام يك از چهار مذهب معروف بوده است ، معلوم نيست و از متن اين تفسير نيز مطلبى به دست نمىدهد . فقط ديگران نوشته‌اند كه بر مذهب حنفى بوده است . ولى از نظر فكرى و اعتقادى تابع مذهب اشعرى مىباشد و از رأيت خدا در روز قيامت طرف‌دارى مىكند ، مثلا در سورهء انعام ؛ آيهء 103 گويد : فامّا ديدار وى حق است چه ديدار موجود را بود ، و وى خداى جلّ و على موجود .

--> ( 1 ) - اللباب فى تهذيب الانساب ، لابن الاثير ، چاپ قاهره ، ج 2 ، ص 245 و 246 . ( 2 ) - ترجمهء صورة الارض ، چاپ بنياد فرهنگ ، ص 229 .